دعوتنامه ای برای هشام جعیط

کتاب "ازمه الثقافه الاسلامیه"(ISLAMIC CULTURE IN CRISIS)توسط روزنامه نگار و متفکر شهیر تونسی به نام هشام جعیط  (Hichem Djaït) به نگارش درآمده، و در سال ۲۰۰۰ م. توسط دارالطلیعه الطباعه و النشر بیروت به چاپ رسیده است.

خوشبختانه این کتاب به سال ۱۳۸۱ به همت سید غلامرضا تهامی ‌تحت عنوان "بحران فرهنگ اسلامی"به فارسی برگردانده شده و توسط دفتر پژوهشهای فرهنگی و با همکاری مرکز بین المللی گفتگوی تمدنها در کشورمان به چاپ رسیده است.

 هشام جعیط در پیشگفتار کتابش آن را چنین معرفی می کند: "این کتاب مجموعه ای از تاملات و تفکرات در درازنای بیست سال است. تمرکز این بررسی ها بر "میهن عربی" است، هر چند گاه از آن فراتر می رود و به کلیت دنیای اسلام معاصر نیز می پردازد."

آه های سوزان جعیط در صفحه صفحه کتابش شعله می کشد که "در اروپا مطالعه و کتابخوانی همچنان زنده و پویا و با اهمیت مانده است، و فاصله میان سطح فکری یک انسان متوسط اروپایی با همتای عرب خود بسیار وسیع است، و مفهوم عمیق فرهنگ در این جا نهفته است، و آن بیدار سازی عقل و بالابردن سطح آگاهی است... نوجوانان و جوانان هم دیگر به سیاست نمی پردازند و توجه آنها تماماً به ستارگان موسیقی و فوتبال معطوف است، و از تاریخ کشور خود و از نهادها و سازمانهای آن بی خبرند." 

مقایسه پیشرفت چشمگیر ژاپن در مدت زمانی کمتر از ۱۳۰ سال، با جهان اسلام و سایر کشورهای جهان او را متوجه این نکته می کند که "در تاریخ بشری هیچ معجزه ای نبوده است و هر پدیده ای تفسیر و تحلیلی دارد. هم اکنون سرتاسر دنیای عرب با پهنه عظیم و با جمعیت ۲۴۰ میلیون جمعیت، درآمدی کمتر یک سوم کشور فرانسه و یک چهارم کشور آلمان دارد، در حالی که ژاپن با ۱۳۰ میلیون جمعیت و مساحتی نه بیشتر از انگلستان به درآمد ناخالصی بیش از هر دو کشور فرانسه و آلمان بر روی هم دست یافته است."

او در پاسخ به این سوال که آیا اسلام می تواند یک فرهنگ سیاسی ایجاد کند؟ با شاهد آوردن انقلاب اسلامی ایران می گوید"به یقین، اسلام سرشار از اصول و مبادی شریف و بزرگوارانه است: عدل، برابری میان مومنمان در حد امکان، برادری در راه خدا، مهرورزی با ضعیفان (به ویژه نزد شیعیان) تعاون و تضامن، اما برای تکوین یک فرهنگ سیاسی، چاره ای نیست جز آنکه این اصول و مبادی به نحو ملموس و محسوس در هسته مرکزی دولت جامه عمل بپوشد، و نه آنکه به عنوان یک برنامه حکومتی ارائه و عرضه گردد."

هشام با ظرافتی خاص به نکته مهمی را افشا می کند، از این قرار که: "ما بیشتر قادر به اعتراض و رویارویی هستیم تا به ابداع و خلاقیت و جست و جوی آرامش و خوشبختی، و مفهوم خوشبختی نزد ما یکنواخت است و به همبستگی بافت خانوادگی و اجتماعی محدود می شود و اگر هم از این یکنواختی فراتر رویم به سوی تفاخر و مصرف بی باکانه روی می آوریم. نگاه اخلاقی ما به وجود اخلاقی از همین جا مطرح می شود و همان است که دو عنصر مهم در جامعه عربی و اسلامی را توجیه می کند. نخست، هیجان و تزلزلی که از یکصد سال پیش هنوز فروکش نکرده است و نیز بی ثباتی و گرایش به کشمکش دائم در جامعه، ما پیوسته در زد و خورد با استعمار و امپریالیسم و صهیونیسم و اسلامیت، یا بر عکس با الحاد به سر می بریم و همه این کشاکش ها در فضایی آکنده از نفاق در جریان است، فرمانروایان ما در تلاش برای استقرار حکومت خود هستند و در جست و جوی مشروعیتی برای ستیز با این یا آن دشمن."

هشام با آگاهی عمیق از تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی و با شناخت دقیق از شرایط و اضاع و احوال کنونی کوشیده است تا در قالب مقالاتی به برخی از علل و و دلایل عقب ماندگی و انحطاط فرهنگ اسلامی بپردازد، و تهدیدات و فرصت های فراراه فرهنگ عظیم اسلام را معرفی کند. همو می نویسد: ... شاید بتوان گفت که فرهنگ والای اسلامی در هر دو شاخه دینی و دنیوی (زبان، نحو، فلسفه، تاریخ و علوم مادی) در حوالی سال ۱۵۰۰ میلادی به پایان حیات خود رسیده است، و این از سوی غرب و ناشی از دخالت غربیان نبوده، بلکه پیامد انحطاط همت درونی و فرونشستن شوق زیاده طلبی این فرهنگ بوده، که باید به جست و جوی منبع و منشاء آن برآمد، و تاکنون چنین جست و جویی نشده است. 

               (( دعوتنامه ای برای هشام جعیط ))

ما در این مجال می خواهیم از دردمندیها و دغدغه ها و کنجکاویهای هشام جعیط برای اصلاح و احیاء فرهنگ اسلامی، تشکر کنیم، و نیز جهت آشنایی با یکی از مهمترین و ریشه ای ترین دلایل عقب ماندگی و خودخوری جهان اسلام، مخصوصاً در ایران اسلامی، وی را برای دیدار از شهر مراغا(مراغه) دعوت کنیم.

اگر ایشان به شهر مراغا تشریف بیاورند، به دیدگان خود خواهند دید که چرا شهری چون مراغا که زمانی با شکوه و عظمت در اداره پهنه وسیعی از فرات تا هرات بود، چگونه امروز در بستر مرگ و احتضار ضجه می زند، به چشم خواهد دید که چرا مراغا در زمان خواجه نصیر الدین توسی مرکز علم و فرهنگ و تمدن بوده، و چرا امروزه مرکز فقر و بیکاری و فساد.

اگر او وارد مراغا شود سه تپه و کوه معروف و مشخص به زبان بی زبانی راهنما و همدل او خواهند شد. اگر او بر بالای کوه قزل ارسلان (پارک ولیعصر یا قزل ارسلان) قرار بگیرند و چشم به دو کوه مشرف بر شهر در قسمت غربی آن بدوزند خواهند دید که چرا مراغا صدها سال قبل، در زمان خواجه نصیر پیشرفته و شکوفا بود، اما امروز اینچنین!!!

  یک درخواست مهم از بینندگان!

تهیه و بهره برداری از این کتاب فراموش نشود. سپاسمندیم!